Kultura

Najważniejszy okres w liturgii roku kościelnego przed nami

Jak to się mówi, święta tuż tuż. Okna pomyte, zakupy zrobione, obrus wyprasowany, teraz już tylko przygotowanie tradycyjnych potraw wielkanocnych i można rozpocząć świętowanie. Nie do końca. Dla większości z nas są to podstawowe czynności, bez których święta nie mogłyby się odbyć. Jednak prawdziwy sens najbliższych dni odnajdziemy w Triduum Paschalnym, które jest określane szczytem liturgii kościelnej.

Od poniedziałku trwa Wielki Tydzień, który poprzedza najważniejsze święta Zmartwychwstania Pańskiego. Szczytowym okresem są trzy święte dni rozpoczynające się od uroczystej Mszy św. Wieczerzy Pańskiej Wielkiego Czwartku. Z kolei nieszpory Niedzieli Zmartwychwstania zamykają Triduum Paschalne. Przez te kilka dni w kościołach odbywają się nabożeństwa bardzo bogate w treści liturgiczne.

Wielki Czwartek – dzień ustanowienia Eucharystii i Kapłaństwa

Nieprzypadkowo, w tym dniu obchodzi się ustanowienie Eucharystii i Kapłaństwa, ponieważ wspomina się wydarzenia z Ostatniej Wieczerzy.

„Tego wieczoru cały Kościół gromadzi się w wieczerniku. Powraca do wieczernika, aby wyznać i dać świadectwo, że stale w nim trwa – i nigdy od niego odejść nie może” – Jan Paweł II.

Jest to specjalna Msza św. w której biorą udział wszyscy księża danej parafii. W liturgii zmienia się kolor, z fioletowego na biały.

W kościołach proboszcz dokonuje obrzędu umycia stóp innym księżom. W trakcie radosnego śpiewu „Chwała na wysokości Bogu” rozdzwaniają się wszystkie dzwony w danej świątyni, tak aby umilknąć aż do sobotniego wieczoru. Pod koniec Mszy św. wierni wyrażają swoją wdzięczność wobec kapłanów w formie podziękowań. Następnie kapłan przenosi Najświętszy Sakrament do kaplicy wystawienia, dawniej zwanej „ciemnicą”.

Miejsce to w większych kościołach jest specjalnie przygotowaną kaplicą z figurą lub obrazem Chrystusa „Ecce Homo” – dosłownie: Oto Człowiek, (motyw w sztuce chrześcijańskiej, który ukazuje ubiczowanego Jezusa w koronie cierniowej) oraz wyeksponowanym tabernakulum. W trakcie przeniesienia Najświętszego Sakramentu śpiewa się hymn: „Sław, języku, tajemnicę Ciała i najdroższej Krwi..”, a towarzyszą temu drewniane kołatki. Po wspólnej adoracji Pana Jezusa w „Ciemnicy” następuje obrzęd obnażenia ołtarza głównego i otwarcia pustego tabernakulum. Po tym czasie wierni gromadzą się w „Ciemnicy” na adorację.

Wielki Piątek – dzień zbawczej męki i śmierci Jezusa

W tym dniu wspominamy mękę i śmierć Pana Jezusa na krzyżu. Jest to dzień modlitewnej ciszy, ale warto zaznaczyć, że nie żałoby. W kościołach odprawiane są nabożeństwa Drogi Krzyżowej a wieczorem odbywa się liturgia Wielkiego Piątku – Liturgia Męki Pańskiej.

Składa się z procesji, leżenia krzyżem przed obnażonym ołtarzem, liturgii Słowa i rozszerzonej modlitwy powszechnej – w dziesięciu wezwaniach prosimy Boga, aby miał w opiece cały świat. W drugiej części liturgii odbywa się uroczysta adoracja krzyża, a ostatnim elementem jest Komunia św. kapłana celebrującego i wiernych. Liturgia zaczyna się nietypowo, ponieważ kapłan i ministranci wychodzą w ciszy do ołtarza.

Wielki Piątek to jedyny dzień w roku, kiedy nie odprawia się Mszy św. Zasłonięte od dwóch tygodni wszystkie krzyże w świątyni w tym dniu zostają odkryte. Następnie nadchodzi czas, aby ucałować krzyż Jezusa. W zależności od parafii – albo wszyscy wierni, albo tylko niektórzy. Towarzyszy temu jedna z najbardziej przejmujących pieśni – „Ludu mój ludu”. Ukazuje ona, co Bóg zrobił dla Izraelitów, gdy wychodzili z ziemi egipskiej, i czym oni odpłacili Jego Jednorodzonemu Synowi.

Na zakończenie kapłan przenosi Najświętszy Sakrament do kaplicy, zwanej „Grobem Pańskim”. Pozostawiona tam Monstrancja jest przykryta na ten czas białym welonem.  Jest to pamiątka całunu, którym spowito doczesne szczątki Jezusa. Przez cały wieczór i cały następny dzień trwa adoracja.

„Grób Pański” lub też „Boży Grób” to najczęściej w bocznej nawie lub w oddzielnej kaplicy udekorowany bardzo uroczyście ołtarz, gdzie mieści się figura umęczonego Zbawiciela oraz miejsce, gdzie wystawiony jest Najświętszy Sakrament okryty białym welonem.

W Wielki Piątek obowiązuje post ścisły dla osób od 18 – 60 roku życia oraz wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych od 14 roku życia.

Tradycja „Bożego Grobu” sięga już Starożytności chrześcijańskiej. W IV w. w Jerozolimie odbywały się specjalne obrzędy w miejscach uświęconych męką Chrystusa i dotyczyły również złożenia Ciała Pańskiego do grobu wykutego w skale.

Wielka Sobota – dzień spoczynku Pana w Grobie

W kościele przy Grobie Jezusa trwa adoracja. Kościół przygotowywany jest do wieczornej liturgii czuwania paschalnego. Przez cały dzień trwa święcenie pokarmów. Rodziny z dziećmi w odświętnych strojach zmierzają do kościoła z pięknie przyozdobionymi koszyczkami pełnymi różnego pokarmu.

W tym dniu najważniejsza liturgia rozpoczyna się wieczorem, jest to Liturgia Wigilii Paschalnej – nietypowa Msza, która składa się z 4 części: Liturgii Światła, Liturgii Słowa, Liturgii Chrzcielnej, Liturgii Eucharystycznej.

  1. Liturgia Światła – w trakcie jej trwania święci się paschał, wnosi uroczyście światło do ciemnego kościoła i śpiewa Orędzie Paschalne.
  2. Liturgia Słowa – rozważamy w niej wielkie dzieła, których dokonał Pan Bóg od samego początku dla swojego ludu.
  3. Liturgia Chrzcielna – w tej części kapłan udziela chrztu św. przedstawionym katechumenom lub dzieciom. Przedtem dokonuje poświęcenia wody chrzcielnej, która aż do Zielonych Świątek będzie używana do udzielania Chrztu św. Następnie wszyscy wierni odnawiają przyrzeczenia chrzcielne.
  4. Liturgia Eucharystyczna – w tym dniu określana też jako Msza Paschalna lub Rezurekcja od łac. resurrectio – zmartwychwstanie. To w czasie tej liturgii zabrzmią wszystkie dzwony świątyni i radosne trzykrotne wielkanocne „Alleluja”.

W niektórych parafiach na zakończenie odbywa się procesja rezurekcyjna, a w niektórych ma miejsce następnego dnia rankiem, przed pierwszą Mszą świętą.  

Maria Gaczyńska
Redaktor naczelna. Absolwentka dziennikarstwa i politologii. Interesuje się polityką oraz bezpieczeństwem międzynarodowym. Lubi być na bieżąco. Zdobywała swoje doświadczenie już na studiach, a później w lokalnych mediach. Zwolenniczka zdrowego stylu życia, który traktuje jako zbilansowaną dietę i ruch na świeżym powietrzu. Eksperymentuje w kuchni gotując dla swojej rodziny. W wolnym czasie ogląda dobre filmy i podgląda modowe trendy. Uczy się życia na nowo razem z dwójką swoich synów.